Rocznica tragicznych wydarzeń w Szczawnie – pamiętamy!
„A więc wojna! Z dniem dzisiejszym wszelkie sprawy i zagadnienia schodzą na plan dalszy. (…) Cały wysiłek narodu musi iść w jednym kierunku. Wszyscy jesteśmy żołnierzami. Musimy myśleć tylko o jednym – walka aż do zwycięstwa!”
– komunikat Polskiego Radia, 1 września 1939 r.
1 września 1939 roku rozpoczęła się II wojna światowa – konflikt, który przyniósł Polsce i światu niewyobrażalne cierpienie. Tego dnia III Rzesza Niemiecka, w porozumieniu z ZSRR, dokonała zbrojnej napaści na Polskę. Agresja rozpoczęła się o świcie – Niemcy uderzyli z lądu, morza i powietrza, m.in. na Wieluń, Westerplatte i most kolejowy w Tczewie.
Wojna trwała ponad pięć lat, pochłaniając miliony istnień ludzkich. Szczególnie brutalna była wobec ludności cywilnej. Wiele miejscowości w Polsce, także w naszym regionie doświadczyło bezpośrednio okrucieństwa okupanta.
Jedną z najtragiczniejszych kart historii zapisała wieś Szczawno. 4 września 1939 r. żołnierze Wehrmachtu dokonali tam brutalnej zbrodni wojennej. Pretekstem była prowokacja, strzał oddany do mieszkańca Wacława Rumowicza, który czytał odezwę Naczelnego Dowódcy Wehrmachtu do ludności cywilnej. W efekcie niemieccy żołnierze zatrzymali i rozstrzelali 21 mieszkańców Szczawna i okolicznych wsi.
Ofiary zostały zakopane w prowizorycznych mogiłach, a wielu z nich zamordowano
w bestialski sposób. Tego samego dnia Niemcy dokonali także egzekucji w pobliskim Jastrzębiu, zabijając m.in. przypadkowych świadków oraz paląc zabudowania.
Zginęli m.in.: Józef Gwizdała, Stanisław Helbik, Józef Janiak, Józef Gwizdała, Michał Kaczmarek, Józef Gwizdała, Józef Kuźnik, Stanisław Ławniczak, Józef Matusiak, Aleksander Płaczek, Wojciech Siewierski, Jan Stępień, Ignacy Strzelec, Franciszek Gwizdała, Józef Grobela, Antoni i Józef Kędziera, Piotr Szmytka, Józef Wójcik, Józef Kowalczyk, Kazimierz Sosnowski.
Pomimo tragicznych wydarzeń, historia zna także momenty ludzkiego odruchu, jednymz ocalałych był 17-letni Wacław Stępień, którego uratował niemiecki żołnierz Fogel – dawny kolega ze szkolnej ławy.
W 1962 roku mieszkańcy wsi wznieśli pomnik upamiętniający ofiary tej zbrodni. W 2019 roku monument został odnowiony. Co roku, 4 września, społeczność Szczawna z czcią i powagą oddaje hołd pomordowanym.
Zbiorowa mogiła ofiar znajduje się na cmentarzu parafialnym w Burzeninie.
Nie zapominajmy o tych, którzy zginęli – pamięć o ich ofierze to nasz wspólny obowiązek!
Tekst źródłowy: Olejnik T. „Upamiętnione miejsca walki i męczeństwa w województwie sieradzkim 1939-1945”; Milczarek J. „Sieradzki Rocznik Muzealny t.5 – 1988”